Des cartes perforées à l’intelligence artificielle : 75 ans d’ONSS

Interview

Van ponskaarten tot artificiële intelligentie:
75 jaar RSZ

Op 28 december 2019 verjaart niet alleen de sociale zekerheid, maar ook de RSZ. Die twee horen onlosmakelijk bij elkaar. Zonder RSZ, geen sociale zekerheid!

Een mijlpaal

Eén onooglijk artikeltje in een Waalse krant, meer was er in de vaderlandse pers van 29 december 1944 niet te vinden over de “Besluitwet betreffende de maatschappelijke zekerheid der arbeiders”, die een dag eerder was ondertekend. Logisch ook, want het nieuws werd nog overheerst door het Ardennenoffensief, een laatste, bloedige opstoot van de Tweede Wereldoorlog.

“Toch was de Besluitwet een mijlpaal in de Belgische geschiedenis”, weet Koen Snyders, administrateur-generaal van de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid. “Ze markeert de start van de moderne sociale zekerheid en van onze instelling: de RSZ. Voortaan werd de sociale zekerheid een verplicht en veralgemeend stelsel, gefinancierd door bijdragen op het loon.”

Rust brengen

De RSZ (toen nog: RMZ, Rijksdienst voor Maatschappelijke Zekerheid) kreeg een centrale rol toebedeeld. Hij moest de sociale bijdragen innen en het stelsel financieren.

Dat liep vanaf het begin erg goed, tot grote opluchting van de politici, die vreesden voor sociale onrust na de oorlog. De RMZ kon van bij de start gebruikmaken van de diensten van de Société de Mécanographie (later: Smals) die al in 1939 was opgericht door de sector kinderbijslag. Het geld kwam vlot binnen en de maatschappelijke aanvaarding was groot.

Anne Kirsch, adjunct-administrateur-generaal: “De sociale zekerheid bracht zekerheid en rust bij de bevolking, zodat aan wederopbouw kon worden gedaan in serene omstandigheden. Iedereen had daar toen grote behoefte aan.”

Duizelingwekkend

Tot op de dag van vandaag zorgt de RSZ ervoor dat het geld van de sociale zekerheid tijdig wordt geïnd, goed wordt beheerd en bij de juiste uitkeringsinstelling terechtkomt.

Toch is er in 75 jaar ook onwaarschijnlijk veel veranderd. De RSZ int nu voor 61 miljard euro aan bijdragen, bij 250.000 werkgevers en 4 miljoen werknemers. “Dat zijn cijfers die de politici en sociale partners uit 1944 zouden hebben doen duizelen”, zegt Koen Snyders. “Ze tonen ook hoezeer de welvaart in ons land is toegenomen.”

Samen met de welvaart groeide ook de sociale zekerheid. Sociale bescherming en verzekering werd een recht van iedereen. In de jaren ’60 zag bijvoorbeeld een sociaal statuut voor zelfstandigen het licht, en een gewaarborgd inkomen voor bejaarden.

Klanten

  • 251.000 werkgevers
  • 4 miljoen werknemers in de private en publieke sector
  • 30 erkende dienstverrichters
  • 7.067 actieve verzekerden osz

Financiering

  • € 60,9 miljard geïnde bijdragen
  • € 5,8 miljard rijkstoelagen
  • € 12,5 miljard alternatieve financiering

Uitgaven

  • Pensioenen (39,95%)
  • Geneeskundige verzorging (29,70%)
  • Ziekte en invaliditeit (10,76%)
  • Werkloosheid (6,85%)
  • Jaarlijkse vakantie (5,88%)
  • Andere (6,86%)

E-gov

  • DmfA 244 000 originele aangiften/kwartaal
  • Dimona 39 miljoen aangiften/jaar
  • Limosa 792 000 meldingen/jaar

Inning

  • 97% geïnd op wettelijke vervaldag
  • 20.928 aangevraagde afbetalingsplannen
  • 39.923 gestarte procedures

Fraudebestrijding

  • 21.754 onderzoeken
  • 146,4 miljoen regularisaties

Digitale revolutie

Al sinds zijn prille begin maakt de RSZ in samenwerking met Smals gebruik van de modernste technologie. Dat waren ooit ponskaarten, later magneetbanden – maar met de komst van de netwerktechnologie werd er een versnelling hoger geschakeld. De digitalisering is een van de grote revoluties in de geschiedenis van de moderne sociale zekerheid.

“De oprichting van de Kruispuntbank voor Sociale Zekerheid in 1990 was een kwantumsprong”, herinnert Koen Snyders zich. Er ontstond een netwerk tussen de instellingen van sociale zekerheid, waarin gegevens voortaan elektronisch konden worden uitgewisseld.

De verschillende aangiftes aan de sociale zekerheid werden één na één gedigitaliseerd. Indiensttredingen, lonen, arbeidstijden, sociale risico’s : het komt sinds de jaren ’90 en 2000 allemaal binnen via onlineaangiftesystemen. “Die digitalisering zorgde voor een enorme administratieve vereenvoudiging en een bijzonder performante administratie”, zegt Snyders.

Ook de burger profiteerde. Hij was niet langer de drager van complexe formulieren naar diverse instanties. Vele gegevens gaan vandaag automatisch naar de instellingen die sociale rechten moeten vaststellen. “De burger weet zich vandaag goed ondersteund door diensten die er alles aan doen om zijn rechten veilig te stellen en daarover transparant te communiceren”, zegt Koen Snyders.

Een groeiende organisatie

In de afgelopen jaren ligt de nadruk sterk op een reorganisatie van de overheid. Door organisaties samen te voegen, probeert de federale regering tot een slankere administratie te komen. De instellingen van sociale zekerheid tekenden zelf hun traject uit.

“Ook bij de RSZ hebben we heel wat integraties doorgemaakt”, zegt Anne Kirsch. “Via de fusie met DIBISS werden we verantwoordelijk voor de bijdrage-inning bij de lokale en provinciale overheden. We kregen er ook de Overzeese Sociale Zekerheid bij, een verzekering voor expats. En ook de Hulp- en Voorzorgskas voor Zeevarenden (HVKZ) werd bij de RSZ gevoegd.”

Belangrijk was ook de fusie van de RSZ-inspectie met de Sociale Inspectie in 2017. Het werkterrein van de nieuwe RSZ-inspectie is daardoor een stuk groter geworden. Behalve met sociale fraude houdt die zich nu ook bezig met moderne vormen van uitbuiting, zoals mensenhandel en sociale dumping.

Cultuurschok

Intern is de RSZ onherkenbaar veranderd. “Een RSZ-ambtenaar die uit het jaar 1945 zou worden overgeflitst naar vandaag, zou raar opkijken”, zegt Anne Kirsch. “De werkcultuur is compleet veranderd. We werken veel flexibeler. De prikklok is een paar jaar geleden afgeschaft. En onze werknemers kunnen tot twee dagen per week thuis werken. Onze werkomgeving weerspiegelt die veranderingen.”

Robots voor de sociale zekerheid?

In de afgelopen jaren is de techniek niet blijven stilstaan. Artificiële intelligentie, robots, geautomatiseerde processen: ze zijn niet meer weg te denken uit de samenleving. Worden de sociale bijdragen binnenkort door slimme robots geïnd? “Zo’n vaart zal het niet lopen”, denkt Koen Snyders. “Risicogebonden bijdragen innen betekent ook dat je veel contacten hebt met werkgevers met betaalproblemen. Inspectie is vooral ook werk op het terrein. Al die zaken zie ik een robot nog niet snel overnemen.”

Maar dat de automatisering ook in de overheid sporen zal nalaten, staat buiten kijf. De RSZ bereidt zich daar nu al op voor. “We hebben in 2019 een chatbot gelanceerd voor Student@work. Daar kunnen jongeren de klok rond terecht met hun vragen over studentenarbeid’, zegt Koen Snyders. “Wij experimenteren met spraaktechnologie en ook in de bestrijding van sociale fraude speelt artificiële intelligentie een almaar groter wordende rol.”

Hoe dan ook, als het van de RSZ afhangt, mag de toekomst nu beginnen.